Hafız Kemal

Hafız Kemal

Hafız Kemalettin (Gürses) (1884 – 1939): Mevlithan, gazelhan ve hanende

[KanalKultur] - Hafız Kemalettin (Gürses) (1884 – 1939): Mevlithan, gazelhan ve hanende.

İstanbul Fatih'te doğdu. "Gürses" soyadını kendisine Atatürk'ün verdiği, ailesi tarafından ifade ediliyor. Babası; Mehmet Ağah Bey'dir. Uzun yıllar İstanbul'da yaşayan bir aileye mensuptur. Annesi Feride Hanım köklü bir İstanbul ailesinin kızıdır. Hafız Kemal; biri kız, ikisi erkek üç kardeşin en büyüğüdür.

İlk eğitimini Bâki Ali Paşa Mahalle Mektebi'nde aldı; Kur'an hıfzına (hafızlık eğitimine) o yıllarda başladı. Hocası Hafız Halil Efendi'dir. Babası tıp eğitimi almasını arzu etmişse de Hafız Kemal dinî eğitimi tercih etti. Arapça, Farsça öğrendi ve musiki dersleri aldı. Çanakkale Savaşı'na katıldı, tabur imamı olarak ön saflarda savaşın içinde bulundu. Kolundan yaralanarak "gazi" oldu.

Şükriye Hanım'la evlendi; bu evlilikten Müeyyet Güney ve Naciye Melahat isimli kızları doğdu.. Şükriye Hanım'ın ölümü üzerine de Müjgan Hanım'la evlendi. Bu evlilikten de üç kız dünyaya geldi: Velice Bilge, Ayten Gürses ve Yıldız Demirel.

Gençlik yıllarında, dönemin önemli musiki adamlarından dersler aldı. Dinî musikiyi, Kasımpaşa Küçük Piyale Camii imamı Cemal Efendi'den öğrendi. Besteniğar Ziya Bey, Muallim Kazım Uz, Hacı Kirâmi Efendi diğer hocalarıydı.

Özellikle Mevlit, kaside, ezan, gazel okumakla ünlendi ve 20. yüzyılda Hafız Sami, Hafız Osman gibi üstatlardan sonra en sevilen hafızlardan biri oldu. Hafız Kemal'in tavır ve uslübu Sait Paşa Camii'nin efsanevi hocası Hasan Rıza Efendi'ye benzetilmiştir. Döneminin en iyi Mevlithanı olarak ünlenirken ezan, kaside okuması çok tutuldu, Kur'an okuması diğerlerinin gölgesinde kaldı.

Tophane Camii Hafız Kemal'in ilk görev yaptığı yerdi. Sonradan aynı semtte bulunanan "Nüzhetiye" Camii Baş Müezzinliği görevine atandı. Bir sonraki görevi, Süleymaniye Camii Baş Müezzinliği'ydi ve ölünceye kadar da bu görevde kaldı.

İstanbul Radyosu'nun ilk kuruluş yıllarından itibaren yakın arkadaşı Hafız Sadettin Kaynak ile yayınlara katıldı, aynı yıllarda Dar'ül Elhan Heyeti üyeliği yaptı. Dar'ül Elhan Tasnif Heyeti'nin notaya aldığı klasik repertuarı plaklara okuması da bu yıllara rastlar.

Hafız Kemal ve Sadettin'e dindışı musikide şöhret yolunu açan, Columbia firması için yapmış oldukları 78 devirli taş plak kayıtlardır. 1928 yılında Almanya'ya yapılan bir yolculuk ile başlayan bu kayıtlar; Türk kayıt tarihinde ilginç ve çok sevilen bir repertuarının oluşmasını sağladı. Columbia'nın "mor"etiketlerle yayınladığı 30 ve 27 cm.lik plaklara gazeller, şarkılar ve 5 plaktan oluşan Mevlit kaydını gerçekleştiren Hafız Kemal; bir dizi plağın kaydını da Sadettin Kaynak ile birlikte yaptı. Geleneksel fasıl icrası anlayışı ile gerçekleştirilen bu kayıtlarda; şarkılar, türküler okundu. Hafız Kemal Bey Dar"ül Elhan plakları dışında; Columbia, Odeon ve Sahibinin Sesi firmaları için 40 kadar plak (80 eser) kaydı gerçekleştirdi. Son bağlı bulunduğu Sahibinin Sesi firması için türküler, zeybek havaları okudu.

Mevlithan olarak kendisine büyük bir ün sağlayan Hafız Kemal Columbia'dan yayınlanan plaklarıyla ölümsüzleşti. Yaşayan "En Meşhur Mevlithan" olarak kabul gördü, ölümünden sonra da bu sıfatı taşımayı sürdürdü.

Sahneye çıkması için yapılan teklifleri geri çevdi. 1930 yılında Paris'e, 1931 yılında konser vermek için Atina'ya gitti. Atina konseri, Başvekil İsmet İnönü'nün isteği üzerine yapıldı. Yunan başbakanı Venizelos'a "kültür elçisi" olarak gönderilen heyette; Tanburi Refik Fersan, Kemençeci Fahire Fersan gibi sanatçılar da yer alıyordu.

Sporcu yönü hayli ilginçtir. Yüzmeye olan ilgisinin yanı sıra, genç yaşlarında güreş yaptı. Bu ilginin neticesi olarak her yıl Edirne'ye giderek Kırkpınar güreşlerini izledi. Çanakkale Savaşları'nın yıl dönümü olan Mart ay'ı içinde Atatürk'ün isteği ile Mevlit okumak üzere hemen her yıl Çanakkale'de hazır bulundu. Hafız Kemal'in bir merakı da okçuluktu. İstanbul Ok Spor Kulubü'nun kurucularındandır.

Pek çok öğrencinin yetişmesinde önemli pay sahibi oldu. Bu öğrencilerden bazıları şunlardır: Mecit Sesigür, Zeki Sesli, Zeki Altın, Nusret Yeşilçay, Hüseyin Tolon.

"Mevlit'i Süleyman Çelebi yazdı, Hafız Kemal'de okudu" biçiminde sloganlaşan görüş etrafında fikir birliği edenlerin sayısı hayli yüksektir.

Kalp rahatsızlığı nedeniyle 9 Ağustos 1939 tarihinde vefat etti. Mezarı Edirnekapı'dadır. [19 şubat 2012, KaKuTS - KanalKultur]