Gecekondu

Prof. Dr. Sabri Çakır: Gecekondu

[Sabri Çakır - KanalKultur] - gecekondu

1. Etimolojisi

Her dilde olduğu gibi, Türkçe'de de kimi varlıkların birden çok sözcükle adlandırıldığı, kimi eylemlerin de birden çok sözcükle anlatıldığı olur(Özel, 1977:49). Bunların bir kısmı belirli geçmişi ile kurulan birleşik sözcüklerdir.[1] Böylece birleşik ya da bileşik sözcük adını verdiğimiz öğeler, kavramlar ortaya çıkar.Gecekondu kavramı da yapısal olarak iki sözcükten oluşmuş bileşik bir sözcüktür. Birinci sözcük "gece", ikincisi ise konmak eyleminden türetilmiş "kondu" dur.[2] Gecekondu sözcüğü, taşıdığı toplumsal niteliklerinden ötürü de bir kavram biçimini almıştır.

Gecekondu sözcüğünün, bir kavram olarak dilimize girişi, 1940-1950 yılları arasına rastlamaktadır. Sözcüğün yaratılışı, ne kültür kurumları ne de özel bir kurum aracılığı ile olmuştur. Sözcüğün yaratılışında ve dilimize kazandırılmasında birinci etken halktır. Halkın bir "yapma" eylemi sonunda ortaya çıktığı kuşkusuzdur. Başka söyleyişle, "gecekondu kavramı halkça yaratılmış, üretilmiş bir kavramdır"(Geray, 1968:12).

Genel bir anlatımla bir gecede, çok çabuk olarak yapılan bir barınak anlamını içerir (bkz.Yasa, 1966:33).Tümüyle olmasa da genellikle köylerden ve kırsal kasabalardan göç eden insanlarca, "kentin çeşitli bölgelerinde sıkışık ve geniş kümeler halinde inşa edilen bu gibi yapı ve semtler, gecekondu bölgelerini doğurmuştur"(Yasa, 1968:176; Kongar, 1978:400).

2. Sosyal İçerikli Tanımlar

Gecekondu yerleşimleri çok çeşitli biçimlerde tanımlanmaktadır. Başlıcaları fiziksel görünüşü ve yasal statülerine göre yapılmıştır. Birleşmiş Milletler gecekonduyu, "yasal olmayan yer işgali ya da az gelirli kimselerin yaptıkları barınak" (Karpat, 1976:15) olarak tanımlamıştır. Başka anlatımla, Birleşmiş Milletlerin kabul ettiği tanıma göre, bir arazinin yasal olmayan yollardan işgali ve üzerine düşük gelirli kişilerce binaların yapılmasıdır. Üçüncü Dünya ülkeleri ise, gecekondu yerleşimlerini yasal bir kavram olarak kabul etmekte ve özel mülkiyetin ihlali olarak görmektedir (Karpat, 1976:16). Türkiye'de de belli başlı araştırmalarda, bu tür tanımlarla bağdaşır gecekondu tanımlarına rastlamaktayız. Bunlardan sosyal içerikli olanları örnekleyebiliriz: →

Devamını oku...