Nuran Elmacı: Doğum Gelenekleri: Bakacak Köyünün Dünü ve Bugünü

Nuran Elmacı: Doğum Gelenekleri: Bakacak Köyünün Dünü ve Bugünü

Giriş

[KanalKultur] - Bakacak köyü Diyarbakır'a 40 km uzaklıkta ilin güneydoğusunda Bismil ilçesine bağlı bir Alevi mezhepli bir köydür. Köy halkının ana dili Türkçe'dir. Kendilerinden Türkmen olarak söz ederler. 10. yüzyıldaki Türkmen akınları sırasında Diyarbakır'da kaldıkları kuvvetle olasıdır.

Bu makalenin verileri iki farklı zamanda yapılan iki araştırmadan elde edilmiştir. Araştırmalardan birincisi, 1974'te doktora tez çalışması olarak yapılmıştır. Tez çalışmasının ana varsayımı farklı sosyo-kültürel yapılarda doğum uygulamalarının ve inanışlarının farklılığını göstermek üzerine kurulmuştur. Bağlı olarak, farklı sosyo-kültürel yapıları temsil eden göçmenler ve Kürtçe konuşan Sarıtoprak köyü eşliğinde Alevi mezhepli Bakacak köyü araştırma kapsamına alınmış, farklı sosyo-kültürel yapılarda geleneksel inanışların ve uygulamaların modern sağlık hizmetlerinin alınmasını nasıl etkilediği gösterilmiştir (Elmacı 1974).

1998'de yaklaşık 25 yıla yakın bir aradan sonra "Neler değişti, Ne kadar değişti, değişmeyi/değişmemeyi yaratan etkenler nelerdir?" sorularının yarattığı merakla yeniden Bakacak köyüne gidildi. Gebelik başlangıcından doğumun 40. gününe kadar doğum geleneklerindeki değişmeler saptandı (Elmacı/Ergenekon 2000). Bağlı olarak bu makaledeki bilgiler iki başlık altında sunuldu.

Bakacak Köyünün Dünü ve Bugünü

Her iki araştırmada da Bakacak köyü hanelerinde (%50) niteliksel ve niceliksel sorularla yapılandırılmış görüşme formları aracılığıyla bilgi toplanmıştır. 1998 araştırmasında eski ve yeniyi birlikte tartışmak amacıyla 5-6 kişilik kadın gruplarıyla -odak grup görüşmelerine- ağırlık verilmiştir.

A) Bakacak Köyünün Dünü

1.Sosyo-Kültürel Yapıya İlişkin Özellikler

1.1 Nüfus

Doğum ve doğumla ilgili olarak yapılan çalışmalar da nüfus özelliklerinin incelenmesi önem taşır. Nüfusun cinsiyete göre dağılımı, nüfusun yaş gruplarına göre incelenmesi (doğum oranı, doğurgan yaştaki kadınların toplam nüfusa göre oranları), nüfusun genç veya yaşlılığı doğumla ilgili birçok sorunlara açıklık kazandırmaktadır.

Bakacak köyü 85 haneli (760 kişi) bir köydür. Tablo 1'de kadınların oranının erkeklere göre yüksek olduğu görülmektedir. Çünkü köyde dış göç ve iş göçü fazladır. Örnek alınan hanelerin 18'inde Almanya'da çalışanlar vardır. Bunların büyük çoğunluğu genç erkekler bir kısmını ise karı koca olarak giden aileler teşkil etmektedir. Ayrıca Diyarbakır Karayolları, Y.S.E. Müdürlüğü ve Ergani Bakır İşletmeleri'nde çalışan ve belirli aralıklarla ailelerinin yanına dönen aile reisleri de vardır.

Yaş grubu ile ilgili tablonun incelenmesinde 0 - 4 yaş grubu çocukların yüksek bir oranı (%20.5) oluşturduğu görülmektedir. Bu oran Bulgaristan'dan gelen göçmenlerde % 9,2'dir. Diğer bir değişle Bakacak köyü kadınlarında doğurganlık oranı yüksektir.

1.2 Ekonomi

Bakacak bir ağa köyüdür. Köy toprakların büyük çoğunluğu (%75) ağanın elindedir.

Bakacak köyünde topraksızların oranı yüksektir. Buna paralel olarak çiftçilik yapanların oranı da düşüktür (% 40). Almanya'da olanlarla, ustalık ve ticaretle uğraşanların sayısı grup içerisinde önemli bir yer tutar. Çiftçilikle uğraşanlar buğday ve arpa ekerler. Bahçe tarımı yaygın değildir. Aileler kendilerine yetecek kadar sebze yetiştirir. Hayvancılık gelişmemiştir. Hane başına düşen hayvan sayısı 2 tane kadar azdır.