Don Quijote / Don Kişot

Hasan Gürgenarazili

Ölümsüz gençliğin şövalyesi,
          ellisinde uydu yüreğinde çarpan aklına,
bir Temmuz sabahı fethine çıktı
          güzelin, doğrunun ve haklının :
önünde mağrur, aptal devleriyle dünya,
         altında mahzun, fakat kahraman Rosinant'ı.
Bilirim,
hele bir düşmeyegör hasretin hâlisine,
hele bir de tam okka dört yüz dirhemse yürek,
yolu yok, Don Kişot'um benim, yolu yok,
yeldeğirmenleriyle dövüşülecek.

Haklısın, elbette senin Dülsinya'ndır en güzel kadını yeryüzünün,
sen, elbette bezirgânların suratına haykıracaksın bunu,
alaşağı edecekler seni
bir temiz pataklayacaklar.
Fakat sen, yenilmez şövalyesi susuzluğumuzun,
sen, bir alev gibi yanmakta devam edeceksin
          ağır, demir kabuğunun içinde
ve Dülsinya bir kat daha güzelleşecek...

Nazım Hikmet (1947)

Çalışma masamın hemen yanında, bilgisayar ekranının her iki tarafında birer küçük heykel bulunuyor. Ekranın sol tarafında yuvarlak bir kaide üzerine oturmuş 23 cm. uzunluğunda beyaz mermerden Antakyalı heykeltraş Abdullah'ın yaptığı bir "Aphrodite" heykelciği var. Ekranın sağ tarafında da Córdoba'daki Plaza del Potro'dan aldığım Osmanlı'da da bir süre esir kalmış, İspanyol yazar Miguel de Cervantes Saavedra'nın (1547-1616) yeldeğirmenleriyle savaştırdığı ünlü kahramanı "Don Quijote"nin at üstünde bronzdan yapılmış bir figürü hep bana bakar.

"Don Quijote" ile tanışmam, çocukluk yıllarıma dayanır. Onun yeldeğirmenleriyle mücadelesi ile yardımcısını 7-8 yaşlarımdan beri hatırlarım. Çocukluğumun kahramanlarından "Don Quijote", sisli anıların arasından, yıllar sonra değişik vesilelerle sıyrılır; yeniden gözlerimin önünde canlanır. Resim merakım ve eğitimim gereği, ünlü kübist İspanyol ressam Pablo Ruiz y Picasso'nun (1881-1973) ve ünlü sürrealist çılgın İspanyol ressam Salvador Dali'nin (1904-1989) "Don Quijote"yi betimleyen iki tablosu, onun üzerine yeniden eğilmemi sağlar.

Miguel de Cervantes Saavedra, Córdoba'da Plaza del Potro'nun hemen yanıbaşında bulunan ve 15. yüzyıldan kalma Posada del Potro'da bir süre konaklamış ve burada edindiği bilgileri, iki bölüm halinde yayınladığı kısa adıyla "Don Quijote" olarak tanınan "El ingenioso hidalgo Don Quijote de la Mancha"da (1605; 1615) işlemişti.

İspanya'nın Mancha eyaletinin bir köyünde bir kaç tarla ve ufak da bir evinden ibaret alışılagelmeyen varlığıyla, zengin olmayan, şövalye kitapları tutkunu elli yaşlarında "Kesada" adında bir soylunun öyküsüdür, "El ingenioso hidalgo Don Quijote de la Mancha".

Don Quijote, ince-uzun, sakallı, çelimsiz ve sıska, şövalye romanları okuya okuya sonunda şövalye olmaya özenen bir karakterdir. Kargısı, kalkanı ve kılıcı hiçbir zaman işe yaramaz. Ancak, tek silahı ikna olan, bir hatiptir o. Nezaket olsun diye konuşmaz. Konuşmak bir tür eylemdir onun için. Laubaliliğe ve hataya karşı tahammülsüzdür. Tek başınadır. Alışılmış bütün sahteliklere savaş açar. Yel değirmeni ise onun nazarında insanlığı yok edecek kötü ve zalim bir şövalyedir. Çoktan geride kalmış Ortaçağ'ı ve şövalyelik ruhunu yeniden canlandırmaya girişen; yeldeğirmenlerine savaş açan bu âşık, sıradışı, uçuk yaşlı şövalye, Miguel de Cervantes Saavedra'nın yazdığı romanın başkahramanıdır.

Onun hayatta görmek istedikleri vardır ve aldansa da hep öyle görür. Hanlar onun için şato, hancı başı asil derebeyi, pasaklı köylü kızı kontestir. Hayalindeki sevgilisi Dulcinea del Toboso'ya âşıktır. Kendi gibi zayıf, çelimsiz Rocinante adlı atı; elinde ise sadece eski, paslı bir zırhıyla kötülere ve kötülüklere savaş açar. Tüm kötülerin ve kötülüklerin simgesi yeldeğirmenlerine karşı "idealizmi"yle toplum hayatında vazgeçilemez roman kahramanı ve bir örnek olarak yer edinir.